Rozwój psychiczny i wychowanie

Kiedy obchodzimy trzecią już z kolei rocznicę urodzin naszego dziecka, mimo woli, jakże często sięgamy myślą wstecz do dnia, kiedy to tuliliśmy je po raz pierwszy, tuż po urodzeniu, i nie możemy się nadziwić, że oto tamta maleńka bezradna istotka – to przecież ten sam nasz obecny zuch, którego wszędzie pełno i z którym można się już doskonale porozumieć za pomocą wspólnego języka.

To zuch, który potrafi, będąc z nami na spacerze, kupić sobie lizaka, a nam – gazetę, a jednocześnie zuch, który rozumie już dobrze też i nasze zakazy i stara się im, w miarę swych możliwości, podporządkowywać, choć nie zawsze przychodzi mu to łatwo. I oto często zastanawiamy się wówczas, jak to się stało, co przyczyniło się do tego, że dziecko nasze tak do niepoznania się zmieniło, choć przecież zostało tą samą istotą, którą przyjęliśmy do naszej rodziny przed trzema laty.

Upraszczając całą sprawę można by powiedzieć, że owe przemiany w roz­woju i zachowaniu się naszego dziecka, które obserwujemy – szczególnie w pierwszych latach – omal że z dnia na dzień, są wynikiem – z jednej strony dojrzewania biologicznego jego organizmu, z drugiej zaś zamierzonych, to znaczy wychowawczych, i nie zamierzonych wpływów środowiska, w którym przebywa.

I te oba czynniki – biologiczny i środowiskowy – kształtują jego dalszy rozwój. Rozwój ten dotyczy zarówno strony fizycznej, jak i psychicznej. Na tej stronie zajmiemy się wyłącznie omówieniem rozwoju psychicznego dziec­ka, a więc jego umysłu, uczuć i woli, a także rozwojem jego charakteru i przystosowaniem się do życia w społeczeństwie. Innymi słowy przedstawi­my tu pokrótce możliwości rozwojowe osobowości dziecka. A przedstawimy je po to, aby poznawszy je lepiej – rodzice mogli też lepiej, tj. bardziej racjonalnie, a zarazem z nadzieją osiągnięcia większych rezultatów wychowywać swoje dziecko.