Charakterystyka układu kostnego i mięśniowego

Wstępem do obserwacji zmian w długościach, szerokościach, obwodach dała dziecka będzie zapoznanie się z rozwojem układu kostnego i mięśniowego, stanowiących główne składowe budowy ciała. Elementami powodującymi zasadniczo zwiększanie się ciężaru ciała są mięśnie i kościec.

Waga mięśni w okresie od noworodka do człowieka dorosłego wzrasta 37-krotnie, waga kośćca 27-krotnie. Kości dziecka od okresu życia płodowego do dorosłości bez przerwy zmieniają swą budowę, przechodząc z wiekiem od stadium chrząstki (początkowo cały szkielet płodu składa się z chrząstki i do formy twardej, zbitej tkanki kostnej. Kości dziecka ulegają stałemu zubożaniu w wodę i wzbogacaniu w składniki mineralne. Na przykład zawartość wody w kościach przed 7 miesiącem żyda wynosi 69%, u dziecka 4-letniego 45%. Ze względu na te swoje właściwości kości dziecka są miękkie i elastyczne. Z jednej strony zabezpiecza to dziecko przed grożącymi urazami, z drugiej strony powoduje jednak podatność na różnego typu zniekształcenia. Oczywiście zapobiega się temu przez podawanie witaminy D i poprzez właściwe odżywianie, co zapewnia prawidłową gospodarkę wapniową i dostarczenie organizmowi białka. Zarówno bowiem białko, jak i związki wapnia są podstawowymi składnikami niezbędnymi dla procesów rozrostu i przebudowy kości. Poważną rolę odgrywają tu poza tym i hormony tarczycy.

Wyrazem prawidłowego rozwoju kości jest pojawienie się na bazie tkanki chrzęstnej w poszczególnych miejscach szkieletu coraz to nowych punktów kostnienia. Przebiega ono zgodnie z ogólnym rozwojem dziecka i nie kończ\ się nawet w okresie dojrzałości płciowej. Ponieważ pojawianie się punktów kostnienia występuje w pewnych określonych okresach życia – można z dużym przybliżeniem ustalić wiek dziecka według zaawansowania w rozwoju kości, według ich dojrzewania. Dziecko rozwijające się pomyślnie ma swój wiek metrykalny (chronologiczny) od najmniej zgodny z rozwojem kości. Często jednak zdarza się, że dziecko wykazuje więcej punktów kostnienia, aniżeli przypada na jego wiek, lub mniej. W pierwszym przypadku mówimy o przyspieszonym rozwoju szkieletowym.

Przejawem poprawnie przebiegających procesów kostnienia jest wymiana zębów mlecznych na stałe. Kolejność wymiany zębów mlecznych zbiega się na ogół z kolejnością ich przebijania się, U dzieci warszawskich początek wyrzynania się zębów stałych notuje się w wieku 4 lata i 9 miesięcy u dziewczynek i o 3 miesiące później u chłopców. I u dziewczynek, i u chłopców najpierw wyrzynają się zęby w żuchwie, a następnie w szczęce.

Równolegle z rozwojem kośćca równie intensywnie rozwija się układ mięśniowy. Tkanka mięśniowa jest tą tkanką, która w porównaniu z innymi narządami ciała najbardziej zwiększa swoją wagę w okresie od noworodka do wieku dorosłego.